Mamy założenia ustawy o Komisji Prawdy i Zadośćuczynienia

with Brak komentarzy

20 maja grupa ekspertów i ekspertek ogłosiła szczegóły Komisji Prawdy i Zadośćuczynienia. Przedstawione założenia to wynik przeszło pół roku pracy z naszymi przyjaciółmi z Fundacji „Nie lękajcie się” oraz gronem wybitnych prawników i prawniczek. Jesteśmy blisko rozpoczęcia zbiórki 100 tysięcy podpisów pod obywatelskim projektem ustawy.Celem Komisji jest dogłębne wyjaśnienie przypadków nadużyć seksualnych popełnianych przez osoby duchowne kościołów i związków wyznaniowych, w tym zaniechań oraz zaniedbań władz kościelnych, organów ścigania i sądów w ściganiu oraz skutecznym karaniu sprawców tych nadużyć, przeciwdziałanie przemocy seksualnej stosowanej przez osoby duchowne, w tym wstępne rozpoznawanie, czy doszło do popełnienia czynu zabronionego w którymkolwiek z przedstawionych Komisji zdarzeń/przypadków, a także doprowadzenie do zadośćuczynienia szkód wyrządzonych osobom pokrzywdzonym.

Poniżej całość wystąpienia Jolanty Banach, koordynatorski prac zespołu prawników:

Raport Fundacji „Nie Lękajcie Się” o tuszowaniu pedofilii, mapa kościelnej pedofilii, liczne publikacje i materiały dziennikarskie, w tym przełomowy artykuł nieżyjącej niestety, znakomitej reportażystki, Bożeny Aksamit – odsłoniły system ukrywania przez władze kościelne przypadków nadużyć seksualnych, popełnianych przez duchownych oraz bezradność organów państwa wobec tego zjawiska przejawiającego się w:

  • Niejednoznacznym stanowisku hierarchii kościelnej
  • Braku sprecyzowania odpowiedzialności kościoła instytucjonalnego za przestępstwa pedofilskie
  • Wywieraniu presji na rodziców, aby pod przysięgą nie ujawniali organom ścigania nadużyć seksualnych zgłoszonych w kościele
  • Niepodejmowaniu lub unikaniu przez organy państwowe wszczęcia postępowania
  • Przypadków łagodnego traktowania przez sądy przestępstw pedofilskich.

Obrazu sytuacji dopełnił film braci Sekielskich.

Zjawiska te oraz bierność polityków stały się bezpośrednim, społecznym impulsem do rozpoczęcia w grudniu ub. roku prac nad obywatelską inicjatywą ustawodawczą. Skuteczne bowiem przeciwdziałanie pedofilii w kościele może być dziś przeprowadzone tylko w warunkach kontroli społecznej nad jawnym postępowaniem w sprawach wykorzystywania seksualnego dzieci. Postępowanie to w warunkach polskiej kultury politycznej (albo jej braku) powinno być prowadzone przez niezależną komisję ekspertów.

Dlatego że – jak dowodzą przedstawione fakty – aktualna ochrona ofiar nadużyć seksualnych w kk jest niewystarczająca, głównie z powodu braku przepisów zobowiązujących kk jako instytucję do współpracy w tym zakresie. Inicjatywa powołania komisji i nadania jej szczególnych uprawnień przywraca właściwe relacje między organami państwa a kościołami i zw. wyznaniowymi w skutecznym przeciwdziałaniu nadużyciom seksualnym.

Zadania i kompetencje komisji zostały poprzedzone analizą dorobku i umocowania komisji w innych krajach. Zakres tych zadań i kompetencji w propozycji polskich ekspertów najbardziej zbliżony jest do koncepcji australijskiej, choć nie ma tu mowy o bezpośrednim zastosowaniu ze względu na odmienność tradycji i systemów prawa.

Celem komisji jest dogłębne wyjaśnienie przypadków nadużyć seksualnych popełnionych przez osoby duchowne, w tym zaniechań oraz zaniedbań władz kościelnych, a także organów ścigania i sądów w ściganiu i skutecznym karaniu sprawców tych nadużyć, podejmowanie działań umożliwiających pociągnięcie do odpowiedzialności osób winnych tym nadużyciom i ich tuszowaniu, a także zadośćuczynienie wyrządzonych szkód.

W zawiązku z tym zadania oraz działania komisji będą obejmowały

W sprawach indywidualnych:

  1. Prowadzenie działań wyjaśniających, zakończonych wnioskami będącymi lub nie podstawą do składania zawiadomień do prokuratury

  2. Kierowanie do właściwych organów zawiadomień o popełnieniu przestępstwa lub żądanie wszczęcia postępowania przygotowawczego

  3. Wzmocnienie pozycji procesowej poszkodowanych poprzez:

  • żądanie wszczęcia postępowania w sprawach cywilnych

  • udział w postępowaniach karnych i w sprawach cywilnych na zasadach podobnych do RPO, RPD, PIP, organizacji społecznych jako rzeczników interesu publicznego – za zgodą osoby pokrzywdzonej.

  • wnoszenie kasacji albo skargi kasacyjnej od prawomocnego orzeczenia, w trybie i na zasadach określonych w odrębnych przepisach, a także uczestniczenie w tych postępowaniach – na prawach przysługujących prokuratorowi.

W sprawach dotyczących badania i oceny prawidłowości działań instytucji kościelnych i państwowych zadaniem komisji będzie przygotowanie i upowszechnianie informacji o:

  1. Nadużyciach seksualnych w kościołach i związkach wyznaniowych.

  2. Reakcjach władz zwierzchnich kościołów, zakonów i zw.w. na zgłoszone nadużycia seksualne.

  3. Działaniach organów państwa w zakresie ścigania, karania i zapobiegania tym nadużyciom.

  4. Zaniechaniach i zaniedbaniach władz zwierzchnich kościołów i zw.w. w wyjaśnianiu zarzutów dotyczących pedofilii.

  5. Stwierdzanie praktyk naruszających prawa osób pokrzywdzonych zarówno przez władze kościołów, jak i organy ścigania oraz wymiaru sprawiedliwości.

  6. Występowanie do właściwych organów o podjęcie inicjatywy zmiany prawa lub procedur.

  7. Prowadzenie działań zmierzających do zadośćuczynienia poszkodowanym w przypadku stwierdzenia zaniechań i zaniedbań ze strony władz zwierzchnich kościoła.

W celu dokonywania ustaleń i gromadzenia informacji o mających miejsce przypadkach nadużyć seksualnych ze strony duchownych oraz innych osób działających w ramach i na rzecz kościołów i związków wyznaniowych , a także reakcji na nie władz kościelnych i wyznaniowych oraz organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości Komisja posiadałaby uprawnienia do:       

1.Wezwania do złożenia wyjaśnień osobę składającą wniosek , osobę pokrzywdzoną lub inną osobę,

2. Żądania udostępnienia związanych z przedmiotem sprawy dokumentów, pism , korespondencji ( w tym przesyłanej pocztą elektroniczną, informatycznych nośników danych, archiwów będących w posiadaniu podmiotów kościelnych i związków wyznaniowych),

3. Żądania przedstawienia akt każdej sprawy prowadzonej przez organy kościelne w związku z nadużyciami seksualnymi popełnionymi przez osoby duchowne,

4. W przypadku odmowy wydania dokumentów lub w innych uzasadnionych przypadkach komisja mogłaby wnosić do prokuratora okręgowego jako urzędu właściwego ze względu na miejsce , gdzie mogą znajdować się dokumenty, o wydanie przez niego zarządzenia o dokonaniu przeszukania przez policję w miejscu, gdzie mogą znajdować się dokumenty dotyczące sprawy , sprawcy , w tym akta osobowe i inne, z określeniem terminu wydania zarządzenia, jak również wykonania czynności procesowych (tryb ten przewidują przepisy kpk) . W przypadku odmowy lub niewykonania opisanego wyżej obowiązku w zakreślonym terminie, Komisja miałaby prawo odwołać się do Sądu właściwego ze względu na siedzibę prokuratury,

5. Żądania przedłożenia informacji o stanie sprawy prowadzonej przez sądy, prokuraturę i inne organy ścigania oraz żądania wglądu do akt sądowych i prokuratorskich oraz akt innych organów ścigania po zakończeniu postępowania i zapadnięciu rozstrzygnięcia,

6. Korzystania z pomocy specjalisty lub biegłego w trakcie wykonywania czynności oraz zlecania ekspertyz i opinii.

Nieusprawiedliwione niestawiennictwo na wezwanie Komisji osób reprezentujących władze kościelne, odmowa dostarczenia dokumentów albo niedostarczenie ich w wyznaczonym terminie wiązałoby się z określonymi sankcjami (np. kary porządkowej).

W postępowaniu karnym przeciwko sprawcom nadużyć seksualnych, na etapach: przygotowawczym i sądowym komisji przysługiwałoby – w zależności od ustalenia uprawnień komisji w tym postępowaniu – m.in. prawo do:

a) zgłaszania wniosków dowodowych, w tym wnoszenia o przesłuchanie świadka i uczestniczenia we wnioskowanej czynności procesowej,

b) przemawiania na zakończenie przewodu sądowego i wnoszenia propozycji dotyczących kary,

c) przeglądania akt sprawy oraz sporządzania z nich odpisów,

d) wnioskowania o wyłączenie prokuratora lub funkcjonariusza Policji od prowadzenia postępowania lub sędziego, prokuratora, ławników, protokolanta, biegłego w postępowaniu sądowym,

e) składania zażalenia na postanowienie o odmowie wszczęcia lub umorzeniu postępowania przygotowawczego,

f) zadawania pytań osobom przesłuchiwanym przez sąd,

g) wnoszenia apelacji od wyroku,

j) wnioskowania o powiadomienie komisji o: zwolnieniu skazanego z zakładu karnego ,ucieczce, przepustce, czasowym zezwoleniu na opuszczenie zakładu karnego, przerwie w wykonaniu kary, warunkowym zwolnieniu.

Po przeprowadzeniu postępowań wyjaśniających w sprawach indywidualnych lub dotyczących reakcji władz kościelnych albo organów państwa komisja stwierdza, że:

  1. Nie doszło do nieprawidłowości w działaniach instytucji lub skarga nie okazała się wiarygodna,

Albo:

  1. Miały miejsce nieprawidłowości w postępowaniu władz kościelnych lub organów wymiaru sprawiedliwości,
  2. Istnieje prawdopodobieństwa popełnienia przestępstwa.

W przypadkach 2 i 3 komisja uprawniona byłaby do:

  1. Żądania wszczęcia postępowania karnego oraz brania w nim udziału na wzór uprawnień instytucji reprezentujących interes społeczny,
  2. Żądania w sprawach cywilnych związanych nadużyciami seksualnymi wszczęcia postępowania oraz uczestniczenia w toczącym się postępowaniu na prawach przysługujących np. Rzecznikowi Praw Obywatelskich,
  3. W przypadku, gdy stwierdzone nieprawidłowości dotyczyły działań organów ścigania lub wymiaru sprawiedliwości, zwrócić się do organu nadrzędnego nad daną jednostką z wnioskiem o zastosowanie środków przewidzianych w przepisach prawa,
  4. Wydać orzeczenie stwierdzające , że reakcja władz zwierzchnich kościoła lub związku wyznaniowego była nieprawidłowa lub niewystarczająca.

W tym wypadku komisja uprawniona byłaby do rozpoczęcia procedury polubownej wypłaty zadośćuczynienia, polegającej na:

  1. doręczeniu orzeczenia władzom kościelnym,
  2. które w ciągu 30 dni za pośrednictwem komisji mogą przedstawić osobie pokrzywdzonej propozycję rekompensaty (w przypadku odrzucenia tej propozycji przez osobę pokrzywdzoną komisja może uczestniczyć w postępowaniu cywilnym o odszkodowanie, w przypadku przyjęcia propozycji osoba poszkodowana składałaby oświadczenie o zrzeczeniu się roszczeń),
  3. w przypadku braku możliwości polubownego załatwienia sprawy zadośćuczynienia, (odmowy lub niedotrzymania terminu) – komisja występowałaby z powództwem o odszkodowanie.

Projekt ustawy przewiduje ponadto zawieszenie przedawnienia w odniesieniu do ścigania nadużyć seksualnych popełnianych przez duchownych oraz szczególną ochronę osób pokrzywdzonych, które ukończyły 15 rok życia. Obecnie procedura przesłuchania pokrzywdzonego przestępstwem z art. 200 kk jedynie raz i przed Sądem dotyczy wyłącznie osób które w chwili przesłuchania nie ukończyły 15 roku życia.

Status i niezależność komisji

Komisja Prawdy i Zadośćuczynienia byłaby instytucją prawa publicznego, jej niezależność gwarantowana byłaby sposobem i mechanizmem jej powoływania, finansowania, zaś kompetencje wymogami, jakie powinni spełnić kandydaci.

W skład komisji powoływanej przez sejm za zgodą senatu co najmniej 3/5 głosów ustawowego składu Sejmu byłyby:

1. Osoby wykonujące zawody prawnicze,

2. Osoby wykonujące zawody: lekarza z ukończona specjalizacją z psychiatrii, psychologa z ukończoną specjalizacją z seksuologii klinicznej lub lekarza psychiatry z ukończona specjalizacją z seksuologii klinicznej, psychoterapeuty – psychologa klinicznego lub lekarza -psychiatry,

3. Eksperci powołani spośród kandydatów, którzy przedstawili rekomendacje od co najmniej trzech organizacji pozarządowych, które w ramach realizacji celów statutowych przez okres co najmniej 5 lat prowadziły działalność związaną z:

a) przeciwdziałaniem i ochroną ofiar przemocy seksualnej, w tym w szczególności przeciwdziałaniem i ochroną ofiar przemocy seksualnej ze strony osób duchownych,

b) prawami człowieka, w tym prawami dziecka,

c) działaniami strażniczymi związanymi z ochroną zasad demokratycznego świeckiego państwa prawa,

oraz posiadają wyróżniający/niekwestionowany/szczególny dorobek w tym zakresie,

4. Ekspert osoba powołana spośród osób wskazanych przez Prezydenta RP,

5. Ekspert osoba powołana spośród osób wskazanych przez Prezesa Rady Ministrów.

Sejm wybierałby członków komisji spośród kandydatów zgłoszonych przez: Naczelną Radę Adwokacką, Krajową Radę Radców Prawnych, Krajową Radę Sądownictwa, Naczelną Izbę Lekarską, Komitet Organizacyjny Izb Psychologów, Naczelną Izbę Lekarską, Prezesa RM, Prezydenta RP oraz organizacje pozarządowe . Szczegółowe zasady wyboru członków Komisji określałaby uchwała Sejmu.

Członkiem komisji mogłaby zostać osoba, która:

1. Posiada obywatelstwo polskie, korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich, nie była prawomocnie skazana za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego,

2. Posiada wiedzę i doświadczenie:

a) w sprawach przestępstw seksualnych popełnianych wobec nieletnich, a także w stosowaniu standardów międzynarodowych w tym zakresie lub

b) w pracy na rzecz praw człowieka, w tym praw dziecka lub

c) w zakresie działalności strażniczej dotyczącej ochrony zasad działania demokratycznego świeckiego państwa prawa.

Dodatkowo osoba, która wykonuje zawód prawniczy może zostać członkiem komisji, jeżeli:

1. Ukończyła wyższe studia prawnicze w Polsce i uzyskała tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Polsce.

2. Nie toczy się przeciwko niej postępowanie o przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.

3. Nie była ukarana w postępowaniu dyscyplinarnym.

4. Nie toczy się przeciwko niej postępowanie dyscyplinarne.

5. Wykonywała przez co najmniej 5 lat jeden z zawodów: prokuratora, adwokata, radcy prawnego lub jest sędzią w stanie spoczynku lub posiada stopień naukowy co najmniej doktora nauk.

Dodatkowo ekspert wykonujący zawód lekarza i psychologa może zostać członkami komisji, jeśli:

1. Posiada dokument potwierdzający formalne kwalifikacje lub

2. Posiada wyróżniające osiągnięcia naukowe lub badawcze w wymaganych specjalnościach

3. Posiada co najmniej pięcioletnie doświadczenie w wykonywaniu pracy w zawodzie

4. Nie toczy się przeciwko niemu/niej postępowanie o przestępstwo.

5. Nie był/a ukarany/aa w postępowaniu ( w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lub dyscyplinarnym).

6. Nie toczy się przeciwko niemu/niej postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lub dyscyplinarne.

7. Posiada prawo wykonywania zawodu, określone w odrębnych przepisach.

Komisja wykonywać będzie zadania przy pomocy biura komisji, a jej działalność finansowana byłaby z budżetu państwa. Spośród swojego składu komisja wybiera przewodniczącego. Do przewodniczącego, zastępcy, członków Komisji oraz pracowników Biura zastosowanie odpowiednio miałyby przepisy o pracownikach urzędów państwowych.

Komisja corocznie składa sejmowi sprawozdanie ze swojej działalności oraz o realizacji zadań, zawierające wnioski i rekomendacje dotyczące działań, które należy podjąć w celu przeciwdziałania nadużyciom seksualnym popełnianych przez osoby duchowne kościołów i związków wyznaniowych.

Na zaproszenie przewodniczącego i za zgodą większości członków komisji przedstawiciele kościołów i związków wyznaniowych mogliby uczestniczyć we wskazanym przez przewodniczącego posiedzeniu komisji bez prawa udziału w głosowaniach.